توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥ - تعريف علم بيان

بديهى است كلامى كه واضح الدلاله است نسبت به اوضح خفى محسوب شده از اينرو نيازى نبود باينكه مصنّف در متن ذكرى از [خفاء] بميان آورده و بگويد: بطرق مختلفه فى وضوح الدلاله و خفائها.

تنبيه‌

اينكه مصنف اختلاف را به وضوح مقيّد ساخت غرضش اينستكه معرفت بايراد معناى واحد بطرقى كه از نظر لفظ و عبارت مختلف هستند را خارج كرده و خواسته است بگويد كه علم بيان شامل آن نميشود.

لازم بتذكّر است كه [لام‌] در [المعنى الواحد] براى استغراق عرفى است در نتيجه معناى عبارت چنين ميشود:

بيان عبارتست از علمى كه بواسطه‌اش اطّلاع حاصل ميشود باينكه هرمعناى واحدى را كه متكلّم قصد و اراده نموده بطرقى كه از حيث وضوح و خفاء دلالت با هم مختلفند ايراد نمايد.

بنابراين اگر متكلّمى تنها معناى زيد جواد را توانست بطرق مختلفه و تراكيب متعدّده ايراد نمايد بصرف آن عالم بعلم بيان نمى‌باشد.

[تعريف علم بيان‌]

شرح فارسى‌

توضيح‌

حاصل آنچه مصنّف و شارح در اينمقام ذكر نموده‌اند سه مطلب مى‌باشد:

١- علّت تقديم علم بيان بر بديع.

٢- تعريف علم بيان.

٣- دقّت در قيود تعريف.

امّا علّت تقديم علم بيان بر بديع آنستكه: